دولت الکترونیک یا دولت دیجیتالی، به استفاده دولت از فن‌آوری اطلاعات برای جابجایی اطلاعات بین مردم، سازمان‌ها، بازار و ارکان دیگر دولتی گفته می‌شود. دولت الکترونیک ممکن است توسط قوه مقننه، قوه قضائیه یا قوه مجریه به کار برده شود تا بهره‌وری داخلی را بهبود بخشد، خدمات عمومی را ارائه دهد یا روندهای دولتی مردم گرا را برای مردم فراهم کند. همگام با رشد علم یکی از اعجاز بشری هم پا با علم ژنتیک و نانوتکنولوژی فناوری اطلاعات است که تغییر قابل توجهی در جامعه بوجود آورده است در این مقاله سعی شده است تا یکی از مفاهیم مهم یعنی دولت الکترونیک را به شما معرفی کنیم. دولت الکترونیک حتما شما در جاهای مختلف با این عبارت برخورد داشته اید و یا درباره آن چیزهایی شنیده اید، مفهوم دولت الکترونیک چنان گسترده است که نیاز به چند مجلد برای بحث درباره آن دارد حال آنکه ما سعی کرده ایم در این مقاله به طور مختصر درباره آن صحبت کنیم. تعریف دولت الکترونیک با توجه به مقوله فناوری اطلاعات و لزوم گسترش آن در جوامع، کشور های مختلف جهان بر آن اند تا با پیاده سازی ساختارهای الکترونیکی گامی در جهت جامعه الکترونیکی بردارند. تعاریف متفاوتی به جهت پویایی فناوری اطلاعات و ارتباطات از دولت الکترونیک ارائه می شود که هر یک به جنبه ها و بعد خاصی از مفهوم دولت الکترونیک می‌پردازند که همین امر مانع از تعریفی واحد که در برگیرنده تمامی ابعاد آن باشد می‌شود. با این حال در این جا ما تعدادی از تعاریف را برای شما ارائه داده‌ایم: در دسترس بودن دولت برای شهروندان در ۲۴ ساعت و هفت روز هفته جهت ارائه خدمات ارتباط تمامی نهادهای دولتی با مردم از طریق بسترهای مناسب مخابراتی و اینترنت استفاده از فناوری دیجیتال در نهادهای دولتی استفاده از فناوری دیجیتال در جهت کاهش هزینه خدمات دولتی در واقع تمامی تعاریف بالا دارای هدف یکسانی دارند اما نکته مهم آن است که دولت الکترونیک نه تنها با کاهش مشکلات بروکراتیک، راه و رسمی جدید در عرصه ارتباطات بین دولت و شهروندان در جهت رفع احتیاجات آنها است به همین جهت دولت الکترونیک راه و روشی جدید برای اداره حکومت است و برای همگام شدن با جامعه حهانی هیچ گریزی از آن نیست. مزایای دولت الکترونیک برای شهروندان قطعا در دولت الکترونیک این شهروندان هستند که از مزایای آن بیشترین بهره را خواهند برد در زیر تعدادی از مزایای دولت الکترونیک برای شهروندان را آورده‌ایم: افزایش کمیت و کیفیت خدمات دولتی افزایش مجازی ساعت کاری موسسات دولتی به صورت ۲۴ ساعته ایجاد فرصت‌های برابر برای همه در جهت استفاده از خدمات دولتی به روز بودن خدمات دولتی تمرکز بیشتر خدمات دولتی بر نیازهای شهروندان و ارائه خدمات با توجه به نیازهای گروه‌های خاص(مانند معلولین) مزایای دولت الکترونیک برای بخش خصوصی و دولت همانطور که دولت الکترونیک برای مردم فوایدی دارد خود دولت هم از این امر بی بهره نخواهد و همچنین بخش خصوصی که می‌تواند از مزایا دولت الکترونیک بیشترین استفاده را ببرد. در زیر تعدادی از مزایا را برای شما آورده‌ایم: تسهیل روابط تجاری و اداری بخش خصوصی با دولت کاهش هزینه‌های بخش خصوصی و دولت کاهش حجم بدنه دولت کاهش تخلفات اداری در دولت افزایش اعتماد مردم به دولت تقویت پایه‌های دموکراسی اداره موثر تر حکومت در ادامه به برخی از مفاهیم که در دولت الکترونیک زیاد کاربرد دارد اشاره می‌کنیم و برای هر کدام تعریفی ارائه می‌کنیم. شهروند الکترونیک فردی که با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات از خدمات رایج الکترونیکی شهر الکترونیکی استفاده کند. شهر الکترونیک شهری با زیر ساختاری بر پایه فناوری اطلاعات که در آن شهروندان به راحتی در تمامی ساعات شبانه روز و هفت روز هفته با شهرداری و دیگر اماکن از طریق بستری قابل اعتماد و امن ارتباط داشته و نیازهای خود را بر طرف سازند. شهرداری الکترونیک سازمانی که با استفاده از فناوری اطلاعات خدمات خود را در حوزه شهری به شهروندان ارائه می‌دهد. حال با دقت در شکل زیر ارتباطات بین مفاهیم بالا و دولت الکترونیک را بهتر درک خواهید کرد.

همانطور که می‌بینید دولت الکترونیک در تعاملی مستقیم با شهروند، شهرداری و شهر الکترونیک است که این خود یکی از مزایای دولت الکترونیک است چرا که شهروندان می‌توانند به راحتی از تمامی خدمات دولتی در حد اعلای خود استفاده کنند. پیاده سازی دولت الکترونیک فرآیند پیاده سازی دولت الکترونیک، فرآیندی پویا و در حال تغییر است که با توجه به اهداف کلان و چشم انداز های یک کشور متغیر است. بنابراین نمی‌توان روش خاصی در جهت پیاده سازی دولت الکترونیک در کشورها پیشنهاد کرد حال آنکه سازمان ملل متحد با بررسی فرآیند دولت الکترونیک در کشورهای پیشرو در این زمینه رویه‌ی پنج مرحله‌ای برای پیاده سازی دولت الکترونیک پیشنهاد کرده است. مرحله اول پیدایش:

در این مرحله ارتباطات یک طرفه است و ابزارهای دوطرفه مانند پست الکترونیک و فرم‌های الکترونیکی وجود ندارد
سایت‌ها انفرادی هستند و عموما اطلاعاتی در مورد سازمان مربوطه ارائه می‌کنند و پیوندی با دیگر سایت‌ها ندارند
سایت‌ها تنها اطلاعات در اختیار مردم قرار می‌دهند و هیچ گونه خدمتی ارائه نمی‌کنند.

مرحله دوم ارتقاء :

در سایت‌ها اطلاعات در یک طبق زمانی خاص بروز شده و بر اساس نیاز کاربران طبقه بندی می‌شوند.
سایت‌ها خدمات پست الکترونیکی و فرم‌های الکترونیکی ارائه می‌دهند.
امکان جستجو در سایت ها بوجود می‌آید.

مرحله سوم تعامل :

اطلاعات کاملا در سایت بر اساس نیاز کاربران سازماندهی می‌شود
رعایت مسائل امنیتی در سایت‌ها
ایجاد موتورهای جستجوی قوی بر روی سایت‌ها

مرحله چهارم تراکنش :

وب سایت‌ها خدمات گوناگون مانند خرید، پرداخت وجه و … انجام می‌دهند
وب سایت‌ها از پویایی و ساختار مناسبی برخوردارند.

مرحله پنجم یکپارچگی : این مرحله که هدف نهایی کشورها در زمینه دولت الکترونیک است، شهروندان تنها با مراجعه به یک سایت در- _گاهی(Portal) به تمام اطلاعات و خدمات دولتی دسترسی خواهند داشت. وضعیت دولت الکترونیک در جهان و ایران با توجه به شاخصه‌های پیاده سازی دولت الکترونیک که در بحث پیاده سازی دولت الکترونیک به آنها اشاره کردیم و دانستن این مورد که مسئله دولت الکترونیک در جهان عمری کوتاه دارد، نمی‌توان به طور دقیق درباره وضعیت آن در جهان کنونی و میزان رشد آن صحبت کرد اما سازمان ملل متحد در گزارشی که در سال ۲۰۰۱ میلادی منتشر کرد اعلام کرد که با توجه به مراحل پیاده سازی دولت الکترونیک و شاخصه‌هایی که خود در نظر داشته از ۱۴۹ کشور دارای وب سایت دولت الکترونیک داشته‌اند ۳۲ کشور در مرحله پیدایش ۶۵ کشور در مرحله ارتقاء، ۵۵ کشور در مرحله تعامل و ۱۷ کشور در مرحله تراکنش‌اند و هیچ یک از کشورهای جهان به مرحله یکپارچگی دست نیافته‌اند در حالی که سنگاپور و انگلستان تلاش‌هایی را برای رسیدن به این مرحله آغاز کرده‌اند.

در ایران با اینکه مسئله دولت الکترونیک هنوز متولی مستقلی ندارد، اما بعضی از حوزه‌ها فعال عمل می‌کنند. راه اندازی دفاتر دولت الکترونیکی اعم از انتظامی و ثبتی خود گامی در این جهت است اما باید اشاره کرد هنوز راهی دراز در پیش است، قطعا با پیش کشیدن موضوع دولت الکترونیک همگام با آن باید معماری مجدد دولت نیز در دستور کار قرار گیر تا هدف نهایی دولت الکترونیک که فراهم کردن بستری مناسب برای مردم در جهت استفاده از خدمات دولتی است، همسوتر شود. این کار نیاز به عزمی ملی و طرحی جامع دارد که امکان پذیر نخواهد بود مگر با فرصت دادن به جوانانی که در فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطی حرفی برای گفتن دارند.